RAZMIŠLjANjE PRI ZALASKU SUNCA

SVETI IGNjATIJE BRJANČANINOV
ASKETSKI OGLEDI

RAZMIŠLjANjE PRI ZALASKU SUNCA

Velelepno svetlilo dana je prevalilo svoj dnevni put, priblizilo se zalasku. Spustilo se do samog mora, i sad, toboze kolebajuci se nad njim, baca oprostajne zrake na zemlju, spremno da uroni u beskrajno more. Posmatram taj velicanstveni prizor kroz okna moje kelije, iz okrilja tihog obitalista! Preda mnom su i Kronstat, i naspramna obala Finske, i more, isarano prugama. Nad morem lebdi rumeno sunce, krajevima vec dodiruje morsku povrsinu. Sunce na zalasku dopusta covecijem oku da ga gleda, a citavo vreme svog dnevnog putovanja ostaje nedostupno oku, ogradjuje se od njega neizdrzivom, zaslepljujucom svetloscu.

Kakvo sozercanje ce doneti ovaj prizor osamljenom monahu? Kakvo nadahnuce ce se izliti u moje grudi pri citanju ovog lista rukom samog Boga napisane svete knjige – prirode?

Ta knjiga se stalno otvara za one koji ne prestaju da ociscuju sebe pokajanjem i udaljavanjem od svakog gresnog poduhvata, i grubog i jedva primetnog. Ona se otvara za one koji su se odrekli zemaljskih naslada, sujetne rasejanosti. Ona se otvara za sledbenike i ucenike Jevandjelja, za ljubitelje nebeske slave i vecnih naslada, za ljubitelje skromne i tihe osame, koji su zavoleli osamu da bi u njoj zadobijali obilno bogopoznanje uklanjanjem iz sebe svega sto od nas zaklanja i udaljava Boga.

Velika knjiga prirode zapecacena je za citaoce koji su necisti, koje je greh obavio tamom, pokorio, potopio u telesne naslade, a prazna zabava vrtoglavo zavrtela, pomutila. Uzalud, zbog svoje gordosti, oni misle da su i oni njeni citaoci! Oni u njoj citaju mrtvo, golo slovo; ne citaju Boga. Sadrzaj knjige prirode: Bog je neopisano opisan, opevan pesmama Duha, gromkim, a necujnim za telesno uho, svecanim, svetim, pesmama koje zahvataju i osvajaju sluh preporodjene duse.

Pred tom knjigom pojavice se na sudu, po ucenju velikog apostola neznabozaca, na dan strasnog suda Bozijeg, plemena i narodi svih vekova zivota sveta koji su ostali u zalosnom, smesnom idolopoklonstvu, u jadnom neznanju Boga, i ona ce ih osuditi. Kada se ono sto je na Bogu nevidljivo telesnim ocima gleda u Njegovom delu – prirodi, onda se jasno vidi njegova vjecna sila i bozanstvo, da nemaju izgovora.[1]

Postoji knjiga visa i bozanstvenija, blazenija i strasnija od knjige prirode: Jevandjelje.

Ostroumnog i razboritog citaoca, koji tu knjigu zivota cita zivotom, Jevandjelje privodi samom Bogu, sjedinjuje coveka sa Bogom; knjiga prirode postavlja svog citaoca u zbor andjela, i cini ga gledaocem i propovednikom Bozije velicine. Cim su videli knjigu vidljive prirode, izdatu u cinu stvaranja, andjeli su otpevali pesmu hvale Tvorcu; slicno njima, i covek koji ociscenim okom gleda prirodu u pesmama velica i slavoslovi Boga. Jevandjelje stroze od prirode osudjuje citaoca kada ne razume. Zamislite – govori apostol – koliko ce sada tezu kaznu zasluziti onaj koji gazi Sina Bozijega, i krv Zavjeta kojom je osvecen za nevjestu drzi, i duha blagodati vrijedja. Moja je osveta,ja cu uzvratiti, govori Gospod.[2] Hriscaninu ce biti sudjeno po Jevandjelju, to je Gospod objavio: Rijec koju ja govorih, ona ce mu suditi u poslednji Dan.[3] Iako se u knjizi prirode cita Bog, Tvorac i Dobrocinitelj, svemoguci, premudri, sveblagi, beskonacno visi od svake tvari, dostojan da mu se pokloni razumna tvar, ipak se cita Bog po svojoj sustini nedostupan za saznanje, za stvaranje bilo kakvog odredjenog pojma o Njemu, visi od svakog saznanja i pojma. Jevandjelje nam otkriva Boga po sustini jednog i triipostasnog; otkriva nacelo – Oca, otkriva rodjenog od Oca, savecnog Ocu, Sina, otkriva Onog koji od Oca ishodi, sa Ocem i Sinom slavljenog i poklonjenja dostojnog Duha, Njima ravnog, jednosusnog Njima; otkriva i blagovesti Iskupitelja, privodi coveka i ka poklonjenju istinitom Bogu, ali i ka usinovljenju Bogu, ka sjedinjenju sa Bogom. Knjigu prirode obasjava vidljivi, velicanstveni div, ogromno i lucezarno sunce; u Jevandjelju i iz Jevandjelja sija sunce istine – Bog, koji se unizio do ocovecenja, do jasala i pecine, do pogubljenja od ruke zlocinaca, Prvorodjeni iz mrtvih, Otac buduceg veka, Spasitelj nas, Gospod Isus Hristos. Slepi covek ne moze da bude gledalac cuda prirode: pomracen grehom,sluga sveta i gospodar ovoga sveta ne moze da pozna Hrista i Njegovo sveto Jevandjelje. I svjetlost svijetli u tami, i tama je ne obuze. Jer svaki koji cini zlo mrzi svjetlost i ne ide ka svjetlosti. A ako je neposlusan Sinu, nece vidjeti zivota, nego gnjev Boziji ostaje na njemu. Svaki koji odrice Sina, ni Oca nema.[4]

Zalazece sunce ziva je slika stanja hriscanstva u nasem vremenu. Sija isto sunce istine, Hristos, On ispusta iste zrake; ali one vise ne liju ni onu svetlost, ni onu toplotu kao u prethodnim vremenima. To je stoga sto zrake ne padaju pravo na nas, nego idu prema nama samo koso, samo prolete, promaknu preko nas. Zrake Sunca Istine, Hrista, jesu Duh Sveti: “Svetlost i davalac svetlosti ljudima, kroz koga se Otac poznaje i Sin proslavlja i od svih se poznaje.”[5]

Sveti Duh je nalazio medju prvim hriscanima mnogo zivih sasuda, zivih hramova, dostojnih da se On u njih useli, da u njima obitava. Takvi su bili apostoli; takav je bio prvomucenik Stefan; takvi su bili skoro svi clanovi Crkve, koju su utvrdili apostoli; takvi su bili sveti svih vremena. Nasavsi hriscanina vernog Hristu, Sveti Duh je silazio na njega, obnavljao ga po oblicju Novog Adama tako sto je u njegovu dusu i njegovo telo uvodio nepropadljivu svetost od Boga i ispunjavao svoj hram duhovnim darovima. Duhonosni ljudi su obilno sirili Hristovo ucenje silom duhovne reci, utvrdjivane silom darova Duha, pruzali su svojoj braci brzo i oplemenjujuce napredovanje, uceci – govori apostol – svakoga covjeka svakoj mudrosti, da bismo pokazali svakoga covjeka savrsena u Hristu Isusu.[6]

Danas, kada se uvecao broj bogatih znanjima, vestinama, svim materijalnim, danas nesta prepodobnoga.[7] Pogledujuci na sinove covecije, trazeci dostojan sasud u toj masi samozvanih obrazovanih, prosvecenih, pravoslavnih, Sveti Duh izgovara o njima zalosnu osudu: Nema onoga koji razumije, nema onoga koji trazi Boga. Svi zastranise i zajedno nevaljali postase; nema ga koji cini dobro, nema bas nijednoga. Njihovo je grlo grob otvoren, jezicima svojim varahu, otrov je aspidin pod usnama njihovim. Usta su im puna kletve i Gorcine. Noge su im brze da prolivaju krv. Pustos i bijeda je na putevima njihovim. I puta mirna ne poznase. Nema straha Bozijega pred ocima njihovim.[8]

Eto razloga zbog kojih se Duh Boziji kloni nas, a On je, uistinu, istinsko nasledstvo istinskih hriscana, koje je za sve nove Izrailjce stekao njihov svesveti Rodonacelnik. Duh Boziji jeste Svet, i pociva u samim svetima, koji su sebe raspeli za svet, koji su raspeli tijelo sa strastima i zeljama.[9] Jos je u Starom zavetu o Njemu javljeno: Nece se Duh moj do vijeka preti s ljudima, jer su tijelo.[10] Taj sveblagi Duh je u ranoj Crkvi sisao na oglasenog Kornilija samo u obliku krsne reci, i ispunio ga raznim duhovnim darovima, a sada se kloni nas vec umivenih krstenjem, namernih da budemo verujuci i pravoslavni; kloni se nas, mada On, kao Bog, ne gleda ko je ko; kloni se da nas ne bi ucinio jos vise gresnima pripajanjem teskog greha zaloscenja ostalim nasim grehovima, a taj greh zalosti Svetoga Duha i primorava na udaljavanje.[11]

Danas zrake Sunca istine ne padaju pravo na ljude! Zbog sve cesceg materijalnog, telesnog zivota, retko, retko se nalazi na zemlji zivi sasud Svetog Duha. Ljudska srca su, zbog svoje necistote, postala nesposobna za neposredno primanje i nosenje Njegovih slova; sposobnija od srca, tih nerukotvorenih tablica, za to je postala bezivotna stvar, barem neopoganjena grehom. Gde danas pocivaju reci Duha? U knjigama Svetog pisma i svetih ugodnika Bozijih, u knjigama napisanim po nagovoru i pod uticajem Svetog Duha. Duh Sveti je prenosio svojim izabranicima razne duhovne darove, naznacavao im razna sluzenja. Jedne je naznacio za prorostvo, druge za apostolstvo, trece za pastirstvo i uciteljstvo, cetvrte za mucenistvo za Hrista, pete za ociscenje sebe monaskim podvizima Hrista radi. Darovi su razliciti, razlicita su i sluzenja, ali pocetak, izvor je isti: Duh Sveti, koji je svakome dodelio dar, svakome naznacio sluzenje po Svojoj volji i vlasti, kao Bog. I knjige svetih Bozijih ljudi napisali su, uz pomoc razlicitih darova Duha, sasudi Duha, koji su imali razlicito sluzenje, no sve su napisane ili po nagovoru, ili pod uticajem Svetog Duha. Sveti Duh vec time pokazuje stepen slave svojih zivih hramova, i iz jednoga blista svetlije, iz drugoga sija umerenije. Kao sto se zvezde na vidljivom, nebeskom svodu razlikuju[12] jedna od druge u slavi, tako je raznovrsno i duhovno napredovanje svetih Bozijih ljudi koji sijaju na crkvenom nebu. Njihovom duhovnom napredovanju saobrazna je i svetlost koju isijavaju njihove knjige: no sve su one na nebu, sve daju svetlost, miomiris Svetog Duha. Upravo te knjige jesu svetlost zalazeceg Sunca istine koju je sveblagi Bog odredio da osvetljava poslednje casove hriscanskog dana. Braco! Raspoznajmo znake vremena po zapovesti Spasiteljevoj: Gospod razoblicava fariseje jer ne raspoznaju te znake.[13] Obratimo duznu paznju na pouku koju je Spasitelj upucivao Njemu savremenim Judejcima: Jos je malo vremena svjetlost sa vama; idite dok svjetlost imate da vas tama ne obuzme; a ko ide po tami ne zna kuda ide. Dok svjetlost imate, vjerujte u svjetlost, da budete sinovi svjetlosti.[14] Sa verom se vezbajmo u citanju knjiga svetih Bozijih ugodnika, i time crpimo iz njih prosvecivanje i zivot duse. Udaljavajmo se, kao od smrtonosnog otrova, od knjiga ciji je izvor mutno i smrdljivo i lazno nazvano znanje, to nasledstvo covekove pale prirode, kojeg je ona svojim padom donela iz braka sa odbacenim andjelima. Da ne budemo vise mala djeca, koju ljulja i zanosi svaki vjetar ucenja, obmanom ljudskom,i lukavstvom radi dovodjenja u zabludu.[15]

Idu, idu strasnije od talasa svetskog potopa, koji je istrebio ceo ljudski rod, idu talasi lazi i tame, okruzuju sa svih strana, spremni da progutaju vaseljenu, istrebljuju veru u Hrista, ruse na zemlji Njegovo carstvo, guse Njegovo ucenje, nanose stetu zivotu, zatupljuju, unistavaju savest, uspostavljaju vlast svezlobnog gospodara ovoga sveta. Kao sredstvo naseg spasenja upotrebimo bezanje, koje je Gospod zapovedio.[16]

Gde je ta blazena barka, slicna barci pravednog Noja, kuda bi se moglo pobeci od talasa koji sve zahvataju, gde bi se moglo naci sigurno spasenje? Ta barka je sveta Crkva: ona nosi iznad talasa moralnog potopa, ona i u mracnoj, burnoj, groznoj noci, nepomucenog duha pouzdano vodi ka nebeskim svetilima: delima svetih Bozijih ugodnika. Svetlost tih svetila ne moze da skrije nikakva magla, nikakvi oblaci.

Barka ce prispeti u luku blazene vecnosti, donece tamo srecno sve koji su njoj poverili svoje spasenje.

Ako prezres tu barku, ako, zbog slepe gordosti i uobrazenosti, mislis da ces prebroditi strasne talase na krhkoj barci sopstvenog razuma, ako prenebregnes smerno pokoravanje istinitoj Crkvi, ako sednes u druge ladje, ostecene laznim ucenjem, probijene prelescu lukave zmije, ako odbacis vodjstvo Svetog Duha, ili se samo hladno i dvodusno budes rukovodio zavetnim i Svetim pismom, a u njemu samom je ucenje Duha – poginuces.

Dok svjetlost imate, vjerujte u svjetlost, da budete sinovi svjetlosti. Amin.

Sergijeva pustinja, 1846. godine.



NAPOMENE:

1. Pim 1,20.

2. Jev 10,29, 30.

3. Jn 12, 48.

4. Jn 1,5; Jn 3, 20 i 36; 1 Jn 2, 23.

5. Stihira na vecernji svete Pedesetnice

6. Kol 1,28.

7. Ps 11,1

8. Pim 3, 11-18.

9. Gal 5, 24.

10. Post 6, 3.

11. Ef 4, 30; 1 Sol 5, 19.

12. 1Kop 15,41.

13. Mt 16, 3.

14. Jn 12, 35, 36.

15. Ef 4, 14.

16. Mt 24, 16.

%d bloggers like this: